Intermezzo: voordracht van H. Gilbert Welch. Screening is a choice.

Ik heb nu 14 weken lang braaf elke week één nieuw blog geplaatst in de serie ‘alles over screening’. Deze week doorbreek ik de serie met een intermezzo. Op initiatief van de zorgverzekeraar VGZ bracht Gilbert Welch een bezoek aan Nederland. Dat resulteerde in een druk bezocht symposium in het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis (AvL): Screening is a choice. Het werk van Welch gaat precies over alle onderwerpen die in deze serie aan bod komen. Daarom leek het me een goed idee om deze week een impressie van die bijeenkomst te plaatsen.

Figuur 1. H. Gilbert Welch aan het woord in het AvL (foto AvL)

Doorgaan met het lezen van

14. Effect van vroegdiagnostiek op het aantal patiënten

In eerdere hoofdstukken is de invloed van vroegdiagnostiek op het aantal patiënten een paar keer aan bod geweest. In deze bijdrage diep ik dat verder uit. Als je hoofdstuk 10 – 12 nog niet hebt gelezen, kun je dat beter eerst doen. Die kennis heb je nodig om dit hoofdstuk te begrijpen. Daarnaast leg ik een aantal belangrijke epidemiologische begrippen uit.

: Figuur 1. Het aantal nieuwe kankerpatiënten in 2017 in Nederland. Aparte getallen voor mannen en vrouwen. In totaal worden huid- en darmkanker het meest gevonden. Omdat deze zowel bij mannen als bij vrouwen voorkomen, is dat in de figuur niet goed te zien. (Bron IKNL, http://www.cijfersoverkanker.nl)

Doorgaan met het lezen van

13. Overdiagnostiek en overbehandeling. Het tweede grote probleem van screening.

Er zijn kankergezwellen die voor een patiënt helemaal geen problemen geven. Ze groeien niet of slechts heel traag en ze zaaien nauwelijks uit. Wat gebeurt er als zo’n gezwel wordt gevonden? Daar gaat het dit hoofdstuk over. We zullen zien dat het zorgt voor het tweede grote probleem bij screening.

: Figuur 1. Overdiagnostiek krijgt meer en meer aandacht. Zowel in de lekenpers als in medische vakbladen. Links artikel in Elsevier, december 2017 (bron: http://www.elsevierweekblad.nl). Rechts coverafbeelding van het themanummer van de British Medical Journal, geheel gewijd aan overdiagnostiek (bron http://www.bmj.com)

Doorgaan met het lezen van

12. Niet alle kankergezwellen zijn gelijk: length-time bias

De lead-time is niet voor alle kankergezwellen gelijk. Hoe kwaadaardiger de tumor, hoe korter die lead-time. In dit hoofdstuk leg ik uit dat dit invloed heeft op de kans dat een tumor wordt gevonden bij screening.

: Figuur 1. Kamer van Ames. Het is niet wat het lijkt: beide personen zijn even lang. Dit hoofdstuk gaat ook over verwarrende effecten van lengte.

Doorgaan met het lezen van

11. De kwaadaardigheid van kanker en de lengte van de lead-time

We hebben in hoofdstuk 10 gezien wat de lead-time is. In dit hoofdstuk zullen we zien dat de kwaadaardigheid van een kankergezwel bepaalt hoe lang de lead-time is. Daarvoor moet ik eerst duidelijk maken wat ‘kwaadaardigheid van kanker’ betekent.

: Figuur 1. Allebei katachtig en toch heel verschillend. Zo is het met kanker ook.

Doorgaan met het lezen van

10. Lead-time: de verklaring voor alle effecten van vroegdiagnostiek.

De eerste 9 hoofdstukken waren een inleiding op waar het eigenlijk om gaat. Wat zijn de effecten van vroegdiagnostiek? Daarvoor moesten we eerst weten wat vroegdiagnostiek en screening inhoudt. Vervolgens was er informatie nodig over diagnostisch onderzoek en wat er gebeurt als er betere scans en testen komen. We hebben het gehad over uitslagen van testen: wat betekenen die nu eigenlijk. Tenslotte ging het in hoofdstuk 9 over het ontstaan en de groei van kanker.

Alle effecten van vroegdiagnostiek worden verklaard door één verschijnsel: de lead-time. Dat wordt in dit hoofdstuk besproken. De gevolgen van de lead-time zullen geleidelijk aan duidelijk worden in de komende hoofdstukken.

Figuur 1. Waldorf en Statler weten het wel: vroeger was alles beter. Is vroeger ook echt beter? Daar gaan het in dit hoofdstuk en de volgende hoofdstukken over.

Doorgaan met het lezen van

9. Het ontstaan en de groei van kanker: een ultrakorte inleiding in tumorbiologie

Hoe ontstaat een kankergezwel? Hoe groeit een kankergezwel? Hoe ontstaan uitzaaiingen? Allemaal vragen waar de tumorbiologie zich mee bezighoudt. In deze aflevering passeren deze vragen de revue. Uiteindelijk heeft dit ook weer invloed op het denken over vroegdiagnostiek en screening.

Microscoop — Figuur 1. Onderzoek naar tumorbiologie vindt vooral in laboratoria plaats. Daarbij wordt gebruik gemaakt van allerlei geavanceerde technieken. Op die manier probeert men de grote vragen achter kanker te beantwoorden en te zoeken naar de beste behandelmogelijkheden.

Doorgaan met het lezen van

8 Wat zegt een afwijkende of een normale uitslag nu eigenlijk?

In hoofdstuk 7 zagen we dat testuitslagen niet altijd kloppen. Het bleek dat je met 2 begrippen de betrouwbaarheid van een test kunt weergeven: specificiteit en sensitiviteit. In dit hoofdstuk zullen we zien wat deze begrippen voor een patiënt betekenen. Het is een belangrijk hoofdstuk omdat één van de grote problemen van vroegdiagnostiek wordt besproken.

update 20 november

Figuur 1. Het is niet altijd wat het lijkt. Zoek de leeuw tussen de zebra’s

Doorgaan met het lezen van

7. Scans en laboratoriumtesten: is de uitslag altijd juist?

In hoofdstuk 3 – 6 zijn verschillende algemene aspecten van scans en laboratoriumtesten aan bod geweest. Maar de uitslag van een test is nog niet besproken. Klopt een testuitslag altijd? En wat betekent een uitslag voor een patiënt? Dit zijn belangrijke vragen die ook bij vroegdiagnostiek en screening spelen. Sterker nog, één van de grote nadelen van screening heeft hiermee te maken. Vandaar dat ze hier besproken worden.

Mijn labwaarden — Figuur 1. Begrijp je uitslagen. Dat wordt in deze en de volgende aflevering besproken. Het gaat om de vraag: klopt de uitslag wel en wat heeft deze uitslag te betekenen? Bron: consumentenbond.nl

Doorgaan met het lezen van

6. Een magisch gevolg van betere scans en laboratoriumtesten: het Will Rogers effect

In de vorige 2 hoofdstukken heb ik uitgelegd dat betere diagnostische testen en het aanscherpen van normen zorgen voor verrassende effecten. In deze aflevering laat ik zien dat er nog een effect is dat wel op tovenarij lijkt.

Grens Belgie Nederland — De rivaliteit tussen Nederland en België kan goed worden gebruikt om het Will Rogers effect uit te leggen.

Doorgaan met het lezen van